Problem Neydi?
Günümüz eğitim ortamlarında öğrencilerin öğrenme süreçlerini düzenli bir yapıya oturtmakta zorlandıkları, öğrenme rutinleri geliştiremedikleri ve bu nedenle dış yönlendirmeye daha fazla ihtiyaç duydukları durumlar sıkça gözlemlenebilmektedir. Özellikle öğrenme sürecinin öğrenci tarafından sahiplenilmediği durumlarda, öğrencilerin karar alma becerilerinin zayıfladığı, deneyimlerinden yeterince beslenemedikleri ve kendi öğrenme ihtiyaçlarını tanımlamakta güçlük çektikleri görülmektedir. Oysa kendi öğrenme sürecinin farkında olan ve öğrenme rutinleri oluşturabilen bireylerin, potansiyellerini ortaya çıkarmada daha başarılı oldukları ve daha bağımsız öğrenen bireylere dönüştükleri gözlemlenmektedir. Bu da, öğrencilerin yalnızca bilgiye erişen değil, öğrenme süreçlerini planlayan, yöneten ve deneyimlerinden öğrenen bireyler hâline gelmelerini destekleyecek yapıların gerekliliğini ortaya koymaktadır. Peki, öğrencilerin kendi öğrenme rutinlerini oluşturmalarını ve öğrenme süreçlerinde daha bağımsız bireyler olmalarını nasıl sağlayabiliriz?
Çözüm
Çözüm; öğrencilerin kendi öğrenme rutinlerini keşfetmelerini, bu rutinlerin öğrenme üzerindeki etkisini deneyimleyerek değerlendirmelerini ve kendi öğrenme süreçlerini daha bilinçli şekilde yönetmelerini hedefleyen döngüsel bir öğrenme sürecinden oluşmaktadır. Bu süreçte öğrenciler, farklı çalışma rutinlerini deneyerek (sessiz çalışma, tekrar yapma, mola verme, akranla çalışma vb.) kendi öğrenme ihtiyaçlarına en uygun yöntemleri fark eder ve öğrenme sorumluluğunu giderek daha fazla üstlenir. Böylece öğrencilerin yalnızca öğrenen değil, kendi öğrenmesini yöneten bireyler hâline gelmeleri hedeflenir.
İlk aşamada öğretmen, “Benim Öğrenme Tarifim” afişini sınıfta görünür bir yere asar ve sürecin amacını öğrencilere açıklar. Hazırladığı haftalık uygulama formunun nasıl doldurulacağı ve sürecin nasıl ilerleyeceği öğrencilere detaylı şekilde anlatılır.
İkinci aşamada öğrencilere haftalık uygulama formları dağıtılır ve öğrencilerin formu kullanarak günlük öğrenme rutinlerini planlamaları sağlanır. Öğrenciler her gün kendi rutinlerini belirler (sessiz çalışma, tekrar yapma, mola verme, akranla çalışma vb.) ve bu rutinleri deneyimler.
Üçüncü aşamada öğrenciler, belirledikleri rutini uyguladıktan sonra o rutinin öğrenmelerine etkisini değerlendirir ve “Denedim oldu / Denedim olmadı” sonucuna ulaşır. Ardından “Ne etkili oldu?” veya “Ne işe yaramadı?” sorularına yanıt arayarak deneyimlerini analiz eder.
Dördüncü aşamada öğrenciler “Yarın daha iyi nasıl yapabilirim?” sorusu üzerinden kendi öğrenme süreçlerini yeniden düşünür ve bir sonraki gün için rutinlerini günceller. Bu döngü, hafta boyunca farklı rutinlerin denenmesiyle devam eder.
Son aşamada öğrenciler hafta sonunda öğretmen eşliğinde yapılan çember etkinliğinde deneyimlerini, duygu ve düşüncelerini akranlarıyla paylaşır. Öğretmen, sürece uygun olarak “Rutin Rozetleri” ile öğrencilere geri bildirim verir ve süreci görünür kılar.
Çözümün Etkisi
Uygulama sürecinde öğrencilerin kendi öğrenmelerine uygun çalışma tarzını belirleyerek öğrenme rutinleri oluşturabildikleri gözlemlenmiştir. Öğrencilerin hangi derste veya hangi konularda nasıl öğrendiklerine dair çıkarımlar yapmaları, öz farkındalıklarını artırmış ve içsel motivasyonlarını güçlendirmiştir. Süreç içerisinde öğrencilerin akranlarının denediği farklı öğrenme yollarından ilham aldıkları ve bu deneyimlerin sınıf içinde öğrenme çeşitliliğini artırdığı görülmüştür. Bu kazanımlar, öğrencilerin daha bilinçli, kendi öğrenmesini yöneten ve öğrenme sürecine aktif katılan bireyler olarak sürece dahil olmalarını desteklemiştir.
Çözüm Okullarda Nasıl Uygulanır?
Çözüm, her branştan öğretmen tarafından tüm kademelerde uygulanabilir. Çözüm, okulun koşulları, müfredat ya da öğrencilerin ihtiyaçları gözetilerek, uygulanacak eğitim ortamına uyarlanabilir. Uygulama sürecinde Yaratıcı Problem Çözme becerisi ve Tasarım Odaklı Düşünme (TOD) metodolojisi ile ilgili ihtiyaç duyulan bilgilere, www.yaraticiproblemcozme.org adresinden ulaşılabilir. Her çözüm, uygulanıp farklı öğrencilerle buluştukça gelişmeye ve zenginleşmeye açıktır. Çözümü uygulama sürecinde edindiğiniz deneyimleri ve çözümün gelişmeye açık yönlerine dair önerilerinizi Çözüm Merkezi Geribildirim Formu üzerinden bizlerle paylaşabilirsiniz. Çözümle ilgili sosyal medya paylaşımlarınızda #DeğişimOkulda hashtagini kullanarak ve Öğretmen Ağı hesabını etiketleyerek, çözümün yaygınlaşmasına katkı sunabilirsiniz.