Problem Neydi?
Çocukların sosyal kabul görme ve sevilme ihtiyacı, zaman zaman kendi bedenleri üzerindeki söz haklarını ve kişisel sınırlarını koruma becerilerinin önüne geçebiliyor. Sosyal kabulü kaybetme kaygısı, çocukların rahatsız oldukları durumlarda sessiz kalmalarına ve “hayır” demekte zorlanmalarına neden olabiliyor. Bu durum, çocukların hem duygusal güvenliklerini hem de kendilerini ifade etme becerilerini olumsuz etkileyebiliyor. Peki, çocuklar için “hayır” demeyi sosyal kabulü riske atmayan, doğal ve kabul gören bir davranış haline nasıl getirebiliriz?
Çözüm
Çözüm; sınıf içinde çocukların “hayır” deme becerilerini güçlendirmek, kendi sınırlarını ifade edebilmelerini desteklemek ve bu davranışı doğal bir iletişim biçimi hâline getirmek amacıyla hikâye temelli ve etkileşimli bir uygulama olarak tasarlanmıştır.
İlk aşamada öğretmen, uygulama öncesi gerekli hazırlıkları yapar. Sınıf düzeyine ve öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun olarak, ‘sarılmak istemiyorsun’ veya ‘kalemini paylaşmak istemiyorsun” gibi günlük yaşamdan örnekler içeren durum cümlelerini soru formuna dönüştürerek kartlar hazırlar ve bu kartları “Hayır Demek Cesarettir” ismini verdiği kavanozda toplar. Aynı zamanda etkinlikte kullanılacak “Hayır Diyemeyen Köstebek” kitabını edinir.
İkinci aşamada etkinliğe, konuya giriş yapmak amacıyla “Hayır Diyemeyen Köstebek” hikâyesi okunarak başlanır. Çocuklar çember şeklinde oturur ve hikâye üzerinden daha önce benzer durumlarla karşılaşıp karşılaşmadıkları üzerine sohbet edilir. Bu süreç, çocukların kendi deneyimlerini paylaşmaları için güvenli bir alan oluşturur.
Üçüncü aşamada kavanozdan kartlar çekilerek günlük yaşamdan farklı senaryolar üzerinden birlikte düşünülür. Çekilen durumlar üzerinden “hayır demenin zorluğu”, “nazik bir şekilde hayır diyebilmek” ve “hayır dedikten sonra neler olabileceği” üzerine tartışmalar yürütülür. Öğretmen bu süreçte çocuklara uygun ve nazik “hayır” ifadeleri konusunda model olur.
Uygulama belirli aralıklarla tekrar edilerek bir sınıf rutinine dönüştürülür. Bu sayede çocukların “hayır” deme becerisini içselleştirmeleri ve günlük yaşamlarında kullanabilmeleri desteklenir.
Etkisi
Uygulama sürecinde çocukların “hayır” deme biçimlerinde belirgin bir değişim gözlemlenmiştir. Başlangıçta cevaplar genellikle tek kelimeyle veya kısa ifadelerle verilmişken, süreç ilerledikçe cevaplar daha uzun, sebep-sonuç ilişkisi içeren ve nazik bir dille ifade edilen cümlelere dönüşmüştür. “Bunu yapmak istemiyorum” gibi ifadeler kullanılmaya başlanmıştır. Ayrıca çocuklar, başlangıçta “hayır” demenin sıradan bir söylem olduğunu düşünürken, süreç sonunda “hayır” demenin bir hak olduğu ve bunu nazik bir şekilde söylemenin mümkün olduğu bilincini kazanmış, böylece kendi sınırlarını koruma ve başkalarının sınırlarına saygı gösterme farkındalıkları güçlenmiştir.
Çözüm Okullarda Nasıl Uygulanır?
Çözüm, ilkokul kademesinde farklı sınıf düzeylerinde uygulanabilir. Uygulama, sınıfın yapısı ve öğrenci ihtiyaçları gözetilerek uyarlanabilir. Zarfların kullanımı, paylaşım zamanları ve değerlendirme süreci sınıfın dinamiğine göre esnek biçimde düzenlenebilir.
Uygulama sürecinde Yaratıcı Problem Çözme becerisi ve Tasarım Odaklı Düşünme (TOD) metodolojisi ile ilgili ihtiyaç duyulan bilgilere www.yaraticiproblemcozme.org adresinden ulaşılabilir. Her çözüm, uygulanıp farklı öğrencilerle buluştukça gelişmeye ve zenginleşmeye açıktır. Çözümü uygulama sürecinde edindiğiniz deneyimleri ve çözümün gelişmeye açık yönlerine dair önerilerinizi Çözüm Merkezi Geribildirim Formu üzerinden bizlerle paylaşabilirsiniz. Çözümle ilgili sosyal medya paylaşımlarınızda #DeğişimOkulda hashtagini kullanarak ve Öğretmen Ağı hesabını etiketleyerek, çözümün yaygınlaşmasına katkı sunabilirsiniz.