Problem Neydi?
Günümüz eğitim ortamlarında, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarına hitap eden ve derse aktif katılım sağlayabildikleri öğrenme ortamları, odaklanma süreçlerini olumlu yönde desteklemektedir. Öğrencilerin kendilerini sürece dahil hissedebildikleri, etkileşimli ve katılımcı öğrenme deneyimlerinde dikkatlerini daha uzun süre sürdürebildikleri gözlemlenmektedir. Bu durum, öğrencilerin öğrenme süreçlerinde daha aktif rol alabilecekleri, ilgi ve ihtiyaçlarına yanıt veren etkileşimli öğrenme ortamlarının tasarlanması ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Peki, öğrencilerin odaklanabilmeleri için aktif katılımlarını destekleyecek eğitim ortamlarını nasıl sağlayabiliriz?
Çözüm
Çözüm; öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımını, kendi duygu ve öğrenme durumlarını fark etmelerini ve akran öğrenmesini destekleyen bütüncül bir sınıf düzeni ve izleme sürecinden oluşmaktadır. Bu süreçte sınıf ortamı, öğrencilerin hem duygusal durumlarını hem de öğrenme deneyimlerini görünür kılabilecek araçlarla desteklenir. Böylece öğrencilerin yalnızca ders içeriğine değil, kendi öğrenme süreçlerine de aktif olarak dahil olmaları hedeflenir. Çözüm; Duygu Metre, Ders Yansıtma Panosu ve Ders Termometresi isminde üç farklı panonun oluştulurması sınıf ortamında kullanılmasıyla uygulanır.
İlk aşamada öğretmen masasının konumu, sınıfın fiziksel koşullarına bağlı olarak öğrencilerin ortasında, arkasında ya da daha merkezi bir noktada olacak şekilde yeniden düzenlenir. Bu düzenleme, öğretmenin sınıf içi etkileşimi artıran bir konumda bulunmasını ve öğrencilerle daha yakın bir öğrenme ilişkisi kurmasını destekler.
İkinci aşamada “Duygu Metre” isimli pano sınıfın görünür bir köşesine yerleştirilir. Öğrenciler derse başlamadan önce isimlerinin yazılı olduğu post-it’leri o anki duygularını panodaki alana yapıştırır. Gün ve ders akışı içinde duygularında değişim olduğunda bu post-it’leri güncellerler. Öğretmen, bu süreçte öğrencilerin duygularına dair gözlemler yapar ve gerektiğinde öğrencilerle kısa sohbetler gerçekleştirerek ifade alanı açar.
Üçüncü aşamada sınıfta “Ders Yansıtma Panosu” oluşturulur. Bu pano, öğrencilerin dersi ne kadar anladıklarını ve öğrenme süreçlerini nasıl deneyimlediklerini değerlendirdikleri bir alan olarak kullanılır. Öğrenciler kendi isimleriyle yer aldıkları post-it’ler aracılığıyla bu alana katkı sunar. Bu süreç, öğrenciler arasında akran öğrenmesini desteklerken aynı zamanda farklı öğrenme düzeylerinin görünür olmasını sağlar. Öğretmen, pano üzerinden elde edilen geri bildirimleri dikkate alarak bir sonraki ders için geliştirme notları oluşturur.
Son aşamada “Ders Termometresi” panosu sınıfın bir köşesine yerleştirilir ve öğrenciler ders sonlarında sözlü ya da yazılı geri bildirimde bulunur. Bu alan, öğrencilerin ders deneyimlerini paylaşmalarını ve akranlarının düşüncelerini görerek ortak bir öğrenme farkındalığı geliştirmelerini destekler. Uygulama, sınıf seviyesine göre çeşitlendirilebilir; küçük yaş gruplarında görsel ifadeler ve çizimler de kullanılabilir.
Çözümün Etkisi
Uygulama sürecinde sınıf içi fiziksel düzenlemelerin ve oluşturulan etkileşim alanlarının, öğrencilerin derse katılımını ve öğrenme süreçlerine dahil olma düzeyini artırdığı gözlemlenmiştir. Öğretmen masasının konumunun değişmesiyle birlikte öğretmenin sınıf içinde daha hareketli bir rol üstlendiği, bunun da özellikle pasif kalan öğrencilerin derse katılımını artırdığı ve arka sıralarda oluşabilecek kopuklukların azaldığı görülmüştür.
“Duygu Metre” uygulaması sayesinde öğrencilerin ders başlangıcında duygusal durumlarını görünür kılmaları, öğretmenin sınıfın genel duygu durumunu daha hızlı fark etmesini sağlamış; özellikle yoğun olumsuz duyguların olduğu anlarda dersin başında duygulara alan açılması, sınıfın öğrenmeye daha hazır hale gelmesini desteklemiştir.
“Ders Yansıtma Panosu” aracılığıyla öğrencilerin anlamadıkları konuları gizlemek yerine ifade etmeye daha açık hale geldikleri, bu durumun yardım isteme davranışını artırdığı ve öğrenme sürecine yönelik merakı güçlendirdiği gözlemlenmiştir.
“Ders Termometresi” ise öğrencilerin akranlarının geri bildirimlerini görerek öğrenme deneyimlerini normalleştirmelerini sağlamış; öğrencilerin “yalnız değilim” hissini güçlendirdiği, bunun da sınıf içi aidiyet duygusunu arttırdığı görülmüştür. Genel olarak bu süreç, öğrencilerin hem öğrenme süreçlerine katılımını hem de sınıf içi duygusal bağlılıklarını desteklemiştir.
Çözüm Okullarda Nasıl Uygulanır?
Çözüm, her branştan öğretmen tarafından anaokulu, ilkokul ve ortaokul kademelerinde uygulanabilir. Çözüm, okulun koşulları, müfredat ya da öğrencilerin ihtiyaçları gözetilerek, uygulanacak eğitim ortamına uyarlanabilir. Uygulama sürecinde Yaratıcı Problem Çözme becerisi ve Tasarım Odaklı Düşünme (TOD) metodolojisi ile ilgili ihtiyaç duyulan bilgilere, www.yaraticiproblemcozme.org adresinden ulaşılabilir. Her çözüm, uygulanıp farklı öğrencilerle buluştukça gelişmeye ve zenginleşmeye açıktır. Çözümü uygulama sürecinde edindiğiniz deneyimleri ve çözümün gelişmeye açık yönlerine dair önerilerinizi Çözüm Merkezi Geribildirim Formu üzerinden bizlerle paylaşabilirsiniz. Çözümle ilgili sosyal medya paylaşımlarınızda #DeğişimOkulda hashtagini kullanarak ve Öğretmen Ağı hesabını etiketleyerek, çözümün yaygınlaşmasına katkı sunabilirsiniz.