Problem Neydi?
Günümüz eğitim ortamlarında, öğrencilerin öğrenme süreçlerine yeterince odaklanamaması sıkça karşılaşılan bir durum olarak karşımıza çıkıyor. Özellikle başarı ve sonuç odaklı yaklaşımların ön planda olduğu sınıf ortamlarında, öğretmen-öğrenci ilişkisinin yeterince güçlenmemesi öğrencilerin dersten duygusal olarak uzaklaşmasına yol açabiliyor. Bu durum, öğrencilerin yalnızca akademik performanslarına odaklanmalarına neden olurken, öğrenme süreçleriyle kurdukları bağı zayıflatabiliyor. Oysa öğrencilerin kendilerini değerli ve önemli hissettikleri ortamlarda odaklanmalarının ve öğrenmeye katılımlarının arttığı görülüyor. Bu da, sınıf içinde öğrencilerin duygusal olarak güvende hissettikleri ve değer gördükleri bir atmosfer oluşturma ihtiyacını ortaya çıkarıyor. Peki, öğrencilerin eğitim ortamlarında daha odaklı olmalarını nasıl destekleyebilir ve kendilerini değerli hissedecekleri bir sınıf ortamını nasıl sağlayabiliriz?
Çözüm
Çözüm; öğrencilerin sınıf içindeki duygularını fark etmelerini, ifade etmelerini ve bu duyguların öğrenme süreçlerine etkisini anlamalarını destekleyen, aynı zamanda derse odaklanmayı kolaylaştıran yapılandırılmış bir sınıf rutini olarak tasarlanmıştır. Bu süreçte öğrenciler, içinde bulundukları duyguyu görünür kılar, bu duygular üzerine birlikte düşünür ve derse geçişi kolaylaştıran ortak bir odak geliştirmeye davet edilir. Böylece öğrencilerin hem duygusal olarak sınıfa dahil olmaları hem de öğrenme sürecine daha hazır hale gelmeleri hedeflenir.
İlk aşamada, öğrencilerin farklı duyguları tanıyabilmeleri için üzgün, kızgın, şaşkın, heyecanlı ve korkmuş gibi duyguları içeren görsel ya da yazılı kartlar hazırlanır. Öğrenciler bu kartlar arasından o anki duygularını seçer ve mandal ya da benzeri araçlarla işaretleyerek “duygumetre” üzerinde görünür hale getirir. Bu uygulama sayesinde sınıfın genel duygu durumu somutlaşır ve herkes tarafından fark edilebilir olur. (Uygulama, öğrencilerin yaş düzeyine göre görsel ya da yazı ağırlıklı olarak çeşitlendirilebilir.)
İkinci aşamada, sınıfta öne çıkan duygular üzerinden bir sohbet başlatılır. Öğrencilere yöneltilen açık uçlu sorular aracılığıyla duyguların nedenleri, sürekliliği ve bu duygularla nasıl baş edilebileceği birlikte tartışılır. Bu süreçte öğrencilerin duygularını tanımaları, kabul etmeleri ve ifade etmeleri desteklenirken; aynı zamanda birbirlerinin deneyimlerini dinleyerek ortak bir anlayış geliştirmeleri amaçlanır. Öğretmen, “Bu duygu ile odaklanman nasıl etkileniyor?” ya da “Sınıfta hangi duygunun hakim olmasını isterdik?” gibi sorularla öğrencilerin öğrenme süreciyle duyguları arasında bağ kurmalarını teşvik eder.
Üçüncü aşamada, gerçekleştirilen sohbetin ardından derse geçişi desteklemek amacıyla “sihirli geçiş cümleleri” kullanılır. Bu cümleler, sınıfta hakim olan duygu durumuna göre şekillenir ve öğrencilerin mevcut duygularını derse taşımalarına yardımcı olur. Örneğin enerjik bir sınıfta bu enerji öğrenme sürecine yönlendirilirken, yorgun ya da kaygılı bir sınıfta öğrencilerin dikkatini toparlamaya ve güven duygusunu artırmaya yönelik ifadeler tercih edilir. Bu geçişler, duyguların bastırılmadan kabul edilmesini ve öğrenme sürecine dahil edilmesini sağlar.
Son aşamada ise öğrenciler, duygusal olarak hazır hale geldikleri bu ortamda derse geçiş yapar. Duyguların görünür kılındığı, paylaşıldığı ve birlikte anlamlandırıldığı bu süreç; öğrencilerin kendilerini değerli ve önemli hissettikleri bir sınıf iklimi oluştururken, aynı zamanda odaklanmalarını ve öğrenme süreçlerine aktif katılımlarını destekler.
Çözümün Etkisi
Uygulama sürecinde, öğrencilerin sınıf içindeki duygularını fark etme ve ifade etme becerilerinin belirgin şekilde geliştiği gözlemlenmiştir. Derse odaklanmakta zorlanan öğrencilerin dahi, kendi duygularını paylaşma ve bu duygular üzerine yürütülen sohbetlere aktif ve odaklı biçimde katılım gösterdiği görülmüştür. Bu süreç, öğrencilerin dikkatlerini daha kolay toplamalarına ve öğrenme sürecine daha hazır hale gelmelerine katkı sağlamıştır. Ayrıca, duyguların görünür kılınması ve birlikte ele alınması, sınıf içinde daha kapsayıcı ve destekleyici bir iklim oluşmasını desteklemiştir. Oluşan bu olumlu sınıf atmosferi sayesinde öğrencilerin derse olan odaklarını daha uzun süre koruyabildiği ve öğrenme süreçlerine daha aktif katılım gösterdiği gözlemlenmiştir.
Çözüm Okullarda Nasıl Uygulanır?
Çözüm, her branştan öğretmen tarafından tüm kademelerde uygulanabilir. Çözüm, okulun koşulları, müfredat ya da öğrencilerin ihtiyaçları gözetilerek, uygulanacak eğitim ortamına uyarlanabilir. Uygulama sürecinde Yaratıcı Problem Çözme becerisi ve Tasarım Odaklı Düşünme (TOD) metodolojisi ile ilgili ihtiyaç duyulan bilgilere, www.yaraticiproblemcozme.org adresinden ulaşılabilir. Her çözüm, uygulanıp farklı öğrencilerle buluştukça gelişmeye ve zenginleşmeye açıktır. Çözümü uygulama sürecinde edindiğiniz deneyimleri ve çözümün gelişmeye açık yönlerine dair önerilerinizi Çözüm Merkezi Geribildirim Formu üzerinden bizlerle paylaşabilirsiniz. Çözümle ilgili sosyal medya paylaşımlarınızda #DeğişimOkulda hashtagini kullanarak ve Öğretmen Ağı hesabını etiketleyerek, çözümün yaygınlaşmasına katkı sunabilirsiniz.